Podobno na całym świecie powstało około 2000 marek motocykli. Jednak tylko niektóre urosły do miana legendy i przetrwały kolejne pokolenia. Do nich zalicza się czeska Jawa, która w 2019 roku świętuje swoje 90-lecie.

Założycielem legendarnej marki był przedsiębiorca i producent sprzętu zbrojeniowego František Janeček (1878-1941), który w 1929 roku zarejestrował w Pradze firmę o nazwie JaWa (Janeček-Wanderer). Zakupił od niemieckiego producenta licencję motocykla Wanderer 500 OHV, który został  zmodyfikowany. Tak powstała pierwsza w historii Jawa 500 OHV, która za względu na swoją znaczną awaryjność i wady konstrukcyjne otrzymała przydomek „Rumpál”. Początkowo produkcja odbywała się na Pankracu w Pradze, a od 1931 r. również w Tyńcu nad Sazawą. Ze względu na swoją cenę, która tylko o 500 ówczesnych koron była niższa od najtańszego samochodu, ten motocykl nie odniósł rynkowego sukcesu. W latach 1929-1931 wyprodukowano 1016 egzemplarzy.

Od początku istnienia firmy do 1940 roku wyprodukowano 59 555 motocykli. Było to 7 modeli: Jawa 500 OHV (1929-1931) – 1016 egz., Jawa 175 Special (1932-1939) – 29 535 egz., Jawa 350 SV (1934-1935) – 2004 egz., Jawa 250 Special (1935-1940) – 14 000 egz., Jawa 350 OHV (1935-1940) – 2 700 egz., Jawa Robot 100 ccm (1937-1940) – 12 000 egz. i Jawa 250 Duplex Blok (1939) – 1000 egz. Powstały także dwa modele samochodów: Jawa 700 (1933-1934) – 1002 egz. i Jawa Minor (1937-1939) – 2 700 egz.

Przez całą II wojnę światową w stodołach i szopach w okolicach Tyńca i Pragi ukryto materiały i części do produkcji 9000 motocykli oraz 700 samochodów. Z nich zmontowane zostały pierwsze powojenne pojazdy. Warto wspomnieć, iż na początku 1940 r. rozpoczęto w ukryciu prace projektowe nad motocyklem (J. Jozíf i V. Grečenko) oraz samochodem (R. Vykoukal). Trzeci zespół, którym kierował V. Sklenář pracował nad rozwojem czterosuwowych i sportowych motocykli. Jednym z najważniejszych efektów tych prac była sławna Jawa 250 Typ 11 „Pérák“, która miała resorowane oba koła i dwusuwowy silnik o pojemności skokowej 249 cm3 o mocy 9 KM. Natomiast jeszcze większy sukces odnotowała Jawa 250 typ 353 znana pod potoczną nazwą „Kývačka”, którą eksportowano aż do 120 krajów całego świata.

Od 1997 roku tradycje produkcji motocykli kontynuuje spółka JAWA Moto spol. s r. o., która ma siedzibę w miejscowości Tyniec nad Sazawą.

Nie tylko na terenie Czech i Słowacji można obejrzeć cenne kolekcje motocykli marki Jawa i ČZ. Jest wiele prywatnych placówek m.in. w Polsce. My polecamy odwiedziny Narodowego Muzeum Techniki w Pradze, z którego pochodzą zdjęcia publikowane w naszej galerii.

NAJWAŻNIEJSZE DATY

1929

Ing. František Janeček zakupił licencję na produkcję motocykla Wanderer 500 OHV od firmy Wanderer

1929

Zbrojovka Ing. F. Janeček rejestruje markę JAWA (JAneček + WAnderer).

1929

Zbrojovka Ing. F. Janeček na XXI. Międzynarodowym Autosalonie w Pradze prezentuje pierwszy motocykl – JAWA 500 OHV

1931

Do JAWY dołączył angielski zawodnik i konstruktor G. W. Patchett, który odpowiada za wdrożenie produkcji motocykla JAWA 175 z silnikiem Villiers

1931

Pierwsza JAWA na Six Days. E. Stokuč na motocyklu JAWA 500 OHV zdobył brązowy medal

1932

Rozpoczęcie produkcji motocykla JAWA 175 Villiers pod hasłem „Ludowy motocykl za ludowa cenę”

1932

Six Days Trophy dla zespołu Jawy, który tworzyli: A. Vitvarem i F. Brandem oraz Jaroslav Kaiser z Krombergerem

1932

F. Brand startuje w Tourist Trophy

1933

JAWA prezentuje swój pierwszy samochód na licencji DKW Meisterklasse 701 pod własną nazwą JAWA 700. Nadwozie produkowane jest w Kvasinach, a montaż w nowej fabryce w Tyńcu nad Sazawą

1934

Motocykl JAWA 350 SV jest pierwszym z silnikiem własnej konstrukcji

1935

Nowy silnik JAWA 350 OHV

1935

Silnik motocykla JAWA 250 powstał na bazie silnika Villiers

1935

Młody konstruktor Zdeněk Pilát skonstruował silnik lotniczy JAWA 1000, który jednak nigdy nie wzbił się w powietrze

1937

Premiera najmniejszego motocykla JAWA 100 Robot

1937

Premiera drugiego samochodu JAWA 600, którego ostatnie egzemplarz wyprodukowano po II wojnie światowej

1929 – 1939

Sukcesy sportowe – złote medale w Six Days 1935, „Zlata přilba” w Pardubicach – H. Gunzenhauser 1935 i F. Juhan. F. Brand 1936 oraz wygrane wyścigi drogowe

1939

Od września 1939 r. JAWA rozpoczyna produkcję dla armii niemieckiej.

1939

Nowa JAWA 250 Duplex Blok przygotowany do produkcji

1941

W dniu 4. 6. 1941 r. w wieku 63 lat umiera Ing. František Janeček. Nowym dyrektorem generalnym Zbrojovki zostaje JUDr. Jaroslav Frei

1939 – 1945

Przygotowania do przyszłości. W okresie trwania II wojny światowej w stodołach i komórkach ukryto przed niemieckim agresorem materiały i części do produkcji 9 000 motocykli i 700 samochodów. W 1940 r. rozpoczęły się tajne prace nad nowymi projektami. Jednym z ich efektów był „Perak”

1945

Upaństwowienie JAWY, która najpierw stała się częścią Zbrojovki Brno n. p., a w 1950 r. stała się ponownie samodzielnym przedsiębiorstwem. Zakład w Kvasinach został włączony do Skody, a odlewnia w Tyńcu do Metaz n.p.

MOTO-JAWA n.p. zatrzymała fabryki w Pradze i w Tyńcu nad Sazawą

1946

Rozpoczęto produkcję JAWY 250 Typ 11, który otrzymał przydomek „Perak”. W latach 1947-1949 model z silnikiem o pojemności 350 cm3 sprzedawany był pod marką Ogar

1947

Czechosłowacja dzięki znakomitym kierowcom i niezawodnym motocyklom JAWA i ČZ po raz pierwszy zdobywa główne trofea w Międzynarodowej sześciodniówce

1952

Rozpoczęto produkcję motocykla JAWA 500 OHC

1954

„Kývačka“ JAWA-ČZ 250 Typ 353 – rozpoczęła się produkcja najpopularniejszego powojennego motocykla

 1955

JAWA 50 nazywana potocznie „Pařez“ była produkowana w Powaskiej Bystrzycy na Słowacji

1958

Jaromír Čížek na motocyklu JAWA został mistrzem Europy. Motocykle czechosłowackiej marki odnoszą sukcesy w motocrossie i wyścigach

1958

JAWA 50 Jawetta – kolejny moped w produkcji

1961

Przejęcie producenta motocykli żużlowych z  Divišova

1961

František Šťastný został wicemistrzem świata w wyścigach motocyklowych

1962

JAWA 250 „Panelka“, to kolejna modernizacja „Kývački“.

1963

Nieszczęśliwa reorganizacja. Główny zakład na praskim Pankracu przejęty został przez ČKD Polovodiče. Całe przedsiębiorstwo przeniosło się do Tyńca nad Sazawą. Dział rozwoju i produkcja motocykli sportowych przeniesiona została do byłej fabryki Ogar w Strašnicach. Natomiast jedna z najnowocześniejszych fabryk silników motocyklowych z Pragi przeniesiona została do ČZM Strakonice. Stało się to w okresie, gdy zaczęły powstawać supernowoczesne fabryki japońskie. Tym samym przemysł motocyklowy w byłej Czechosłowacji chylił się ku upadkowi

1964

Wyprodukowano 1 mln motocykl marki JAWA

1964

Opatentowane zostało automatyczne sprzęgło JAWA Automatic. Jego licencję zakupiła Honda, co uznano za wielki sukces czechosłowackich konstruktorów

1966

JAWA 250 (350) Sport z 19-calowymi kołami i sportowych wyglądem

1968

Nowa rodzina motocykli JAWA UŘ z podwieszanym na ramie silnikiem. Szybko jednak ten projekt wstrzymano. W 1970 r. nawiązał do niego model o nazwie Bizon

1969

JAWA 350 Oilmaster jest ostatnim motocyklem wywodzącym się z konstrukcji „Kývački“.

1971

Początek produkcji motocykli z przeznaczeniem na wschodnie rynki, włącznie z ZSRR

1973

Rozpoczęcie produkcji motocykla JAWA Typ 634 o pojemności 350 cm3

1976

Wyprodukowano 2 mln motocykl

1982

Motocykle JAWA po raz ostatni zwyciężyły w Międzynarodowej sześciodniówce motocyklowej

1984

JAWA 350 Typ 638 wywodząca się z modelu 634

1987

Wyprodukowano 3 mln motocykl

1989

Motocykle JAWA po raz ostatni uczestniczą w Międzynarodowej sześciodniówce motocyklowej jako zespół fabryczny. Od 1932 r. wywalczyły 15 razy Puchar Świata i 17 razy Srebrną Wazę

1991

Upadek ZSRR spowodował utratę poważnego rynku

1991

Ostatnim modelem wywodzącym się z Typu 634 jest JAWA 350 Typ 640

1991

Odłączenie producenta motocykli żużlowych. Powstaje spółka JAWA Divišov, a. s.

1994

JAWA 250 Typ 593 wkrótce po powstaniu serii inauguracyjnej, jego produkcję wstrzymano

1994

JAWA 50 Typ 585 z silnikiem Tomos

1995

Modyfikacja motocykla JAWA 350 Typ 640 Tramp, który także produkowany był w wersji przeznaczonej dla policji

1996

JAWA otrzymuje nowego partnera strategicznego, spółkę Jihostroj a. s. Velešín

1997

Motocykl JAWA 125 Typ 810 jest produkowany w dwóch wersjach – Chopper i Travel

1998

JAWA po ponad 33 latach rozpoczyna produkcję silników. Z ČZ Strakonice zakupiono technologię na produkcję silnika 350 cm3

2000

Modelowa rodzina Dandy dołączyła do JAWY wraz z fuzją z firmą MOTOUNION. Produkowano motocykle: JAWA 125 Dandy, Dakar i Sport oraz JAWA 50 Dandy z silnikiem Minarelli. Dokończono także prace nad motocyklem 50 Dandy z silnikiem Sachs

2004

JAWA 650 Classic jest pierwszym motocyklem z silnikiem Rotax GS 650, przy którego powstaniu ma udział znany czeski designer Jaroslav Král

2005

JAWA 125 Dakar zadebiutowała na Rajdzie Dakar

2006

Powstaje ostatnia z rodziny JAWA 650 Dakar

2007

Motocykl JAWA 250 Travel powstaje na ramie motocykla JAWA 125

2008

Rozpoczęcie prac rozwojowych nad motocyklem z silnikiem o pojemności 1000 cm3

2009

JAWA 660 Sportard z elementami 650 Dakar, ale z silnikiem Minarelli 660 ccm.

2012

Rozpoczęcie restrukturyzacji i rewitalizacji hal produkcyjnych i technologii. Nowym celem jest budowa nowoczesnej fabryki

2013

28.6. 2013 dziennikarz Pavel Suchý na motocyklu JAWA 350 wystartował w podróż dookoła świata. Po prawie ośmiu miesiącach i pokonanym dystansie 49 003 km powrócił na miejsce startu 14.2.2014 r.

2013

Rozpoczęcie prac rozwojowych nad motocyklem z silnikiem o pojemności skokowej 1200 cm3

2014

Prace rekonstrukcyjne głównej hali produkcyjnej. Rozpoczęcie produkcji na nowych obrabiarkach i nowej lakierni

2015

Od rozpoczęcia produkcji w 1929 r. do końca 2014 r. wyprodukowano 3 472 508 motocykli, z czego 2 319 605 z silnikiem o pojemności skokowej 350 cm3 a 959 771 egz. z silnikiem 250 cm3

Lesław Sagan

  • Jawa 500 OHV - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 500 OHV - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 175 (1938) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 175 (1938) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 350 DOHC (1939) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 350 DOHC (1939) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Dalnik 250 prototyp - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Dalnik 250 prototyp - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 250 DIN (1942) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 250 DIN (1942) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 350 SV (1933) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 350 SV (1933) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 500 DT (1945) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 500 DT (1945) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 500 DTC - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 500 DTC - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 250 Typ 11 "Perak"  (1951) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 250 Typ 11 "Perak" (1951) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 250 Typ 11 "Perak" (1951) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 250 Typ 11 "Perak" (1951) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa-ČZ 350 - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa-ČZ 350 - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 550 Pionýr (1955) -
    Jawa 550 Pionýr (1955) -
  • Jawa 750 (1935) -  Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 750 (1935) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Jawa 750 (1935) -  Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
    Jawa 750 (1935) - Narodowe Muzeum Praga - fot. Lesław Sagan
  • Narodowe Muzeum Techniki w Pradze - fot. Lesław Sagan
    Narodowe Muzeum Techniki w Pradze - fot. Lesław Sagan

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *